Education and State Policy in the Nineteenth-Century Ottoman Empire

This book provides a comprehensive examination of the profound transformation of education in the Ottoman Empire during the nineteenth century. In this study, Dr. Vehbi Baysan traces the shift from a ulema’s medrese system to a centralized, state-controlled public education framework. The analysis begins with the pre-reform foundations, before examining the decisive challenges posed by Sultan Mahmud II’s reforms. Accelerated by the abolition of the Janissaries and the establishment of a modern army, these changes introduced pioneering military schools (Mekteb-i Harbiye, Mekteb-i Tıbbiye) and the first civil rüşdiye schools, redefining education as a core public policy concern. Focusing on the Sultan Mahmud II’s and Tanzimat eras, the book draws on Ottoman archival documents, official correspondence, and institutional developments to reveal the decision-making processes and the tensions between reformist administrators and the traditionalists. It details the emergence of central bodies, the Ministry of Public Education (post-1856 Islahat Fermanı), the Mekteb-i Mülkiye for civil servants, and early university efforts (Darülfünun) - all aimed at forging a new bureaucratic elite. Extending beyond Istanbul, the work explores provincial expansion of public schooling, teacher training for men and women, minority and millet schools, and the rising demand for educated personnel amid legal and administrative modernization. By integrating institutional history with political reform and drawing on rich Ottoman sources, Dr. Vehbi Baysan illuminates education’s pivotal role in Ottoman state-building and its enduring legacy for the modern Turkish education system, offering a major contribution to the historiography of reform, governance, and educational history.

• Çalışma, Osmanlı arşiv belgelerine (irade, mazbata, layiha vb.) dayanan birincil kaynak kullanımıyla özellikle karar alma süreçlerinin belge temelli incelenmesi anlamında önemli bir boşluk dolduruyor. • Eğitim kurumlarını yalnızca kronolojik bir sıralama içinde değil; devletin bilinçli eğitim politikaları ve stratejik hedefleri çerçevesinde ele alması, çalışmayı analitik açıdan da güçlü kılıyor. • Medreseden modern okullara geçiş süreci; askerî okullar, rüşdiyeler, öğretmen okulları ve Darülfünun gibi kurumlar üzerinden bütüncül biçimde analiz ediliyor. • Gelenek–Reform gerilimi ele alınıyor. Ulema sınıfının etkisi ile reformcu devlet elitinin hedefleri arasındaki güç mücadelesi detaylı biçimde inceleniyor. Bu yönüyle eser, sosyo-politik boyutu da ihmal etmiyor. • Eğitim reformları ile Osmanlı bürokrasisinin merkezileşme süreci arasındaki ilişki açık biçimde ortaya konuluyor. Eğitim, devlet inşasının bir aracı olarak değerlendiriliyor.

Tanzimat dönemiyle birlikte ivme kazanan modernleşme hareketleri, yalnızca idari ve askerî alanlarda değil, aynı zamanda eğitim sisteminde de derin ve kalıcı değişimlere yol açmıştır. Bu çerçevede Osmanlı İmparatorluğu’nun 19. yüzyılda geçirdiği köklü dönüşüm sürecinin eğitim üzerinden de incelenmesi gerekmektedir. Dr. Vehbi Baysan, geleneksel medrese merkezli eğitim yapısından devlet denetiminde örgütlenen kamu eğitim sistemine geçiş sürecini incelediği bu çalışmada imparatorluğun en uzun yüzyılının eğitim politikasını anlatıyor. Çalışma, Osmanlı arşiv belgeleri ve dönemin resmî yazışmaları ışığında, devlet elitinin eğitim politikalarını, karar alma süreçlerini ve modern bir kamu eğitim sistemi oluşturma adımlarını analiz ediyor ve ulema sınıfının eğitim üzerindeki geleneksel etkisi ile reformist yönetici kadronun modernleşme hedefleri arasındaki gerilim de ortaya koyuyor.